Đá Bia – Vẻ đẹp Mường Ạu Tá

Đá Bia - Vẻ đẹp Mường Ạu Tá

Nằm ven bên bờ nhánh nhỏ của lòng hồ sông Đà, Đá Bia là nơi sinh sống của người Mường Ạu Tá. Vùng đất này được lựa chọn để xây dựng điểm du lịch cộng đồng đầu tiên tại Đà Bắc vào năm 2014. Vậy ở Đá Bia có gì? Hãy cùng Nhà của Hưng tìm hiểu dưới đây!

1. Tổng quan

Đá Bia, thuộc xóm Đức Phong, xã Tiền Phong, huyện Đà Bắc, tỉnh Hòa Bình, là nơi sinh sống của khoảng 40 hộ dân. Người Mường tại cụm nhỏ này là người Mường Ạu Tá – một nhánh của người Mường Bi.

4A451451 8216 4037 BFE3 C4A5CCD5AE09 1024x768 - Đá Bia - Vẻ đẹp Mường Ạu Tá
Khung cảnh tuyệt vời (Ảnh: Carmel)

Nơi đây thừa hưởng vẻ đẹp không những của lòng hồ sông Đà mà còn có sự hùng vĩ của vùng đồi núi Tây Bắc. Tuy nhiên, đây không phải là địa điểm thích hợp cho việc trồng trọt lúa và hoa màu. Chính vì thế, hai nguồn sinh kế của bà con nơi đây dựa vào cây luồng và nuôi cá. Chỉ đến khi du lịch đến đây, bộ mặt xóm làng mới thay đổi. Người dân Đá Bia đã dần biết yêu và quý mảnh đất này, yêu quý cả nét văn hóa độc đáo của dân tộc mình.

2. Du lịch cộng đồng Đá Bia

du lich da bia 1 1024x683 - Đá Bia - Vẻ đẹp Mường Ạu Tá
Các cô các chị tham gia vào mô hình du lịch cộng đồng (Ảnh: Carmel & Hưng)

Đá Bia được lựa chọn là địa phương đầu tiên của Đà Bắc tham gia vào xây dựng mô hình du lịch cộng đồng. Ở thời điểm đó, phải dùng từ “liều” để nói về những cá nhân tiên phong tại nơi này. Dù du lịch còn rất mới lạ, họ sẵn sàng thử thách chính bản thân để tìm một cơ hội mới cho mình.

Tất cả những sự cố gắng và nỗ lực của bà con trong suốt những năm vừa qua đã “hái ra quả ngọt”. Mô hình du lịch cộng đồng được công nhận đạt Tiêu chuẩn Du lịch ASEAN giai đoạn 2019 – 2021. Nơi đây đồng thời đạt chứng nhận Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) 4/5 sao vào năm 2020. Đá Bia giờ đây cũng chẳng còn là cái tên xa lạ với du khách trong và ngoài nước.

Hiện tại, nơi đây đang có những tổ nhóm dịch vụ du lịch sau:

  1. Homestay: 5 nhà lưu trú cộng đồng gồm Ngọc Nhềm, Đinh Thu, Quang Thọ, Lake View, Văn Hiếu
  2. Hướng dẫn viên
  3. Văn nghệ
  4. Kayak
  5. Xe ôm
  6. Thuyền
  7. Tàu du lịch
  8. Ẩm thực
  9. Lồng cá
IMG 0612 1024x683 - Đá Bia - Vẻ đẹp Mường Ạu Tá
Chị Nhềm đang chuẩn bị bàn ăn cho khách (Ảnh: Carmel & Hưng)

3. Những vẻ đẹp của Đá Bia

3.1. Về tên gọi bí hiểm

Không phải ngẫu nhiên nơi đây có tên là Đá Bia. Vào những năm 60 của thế kỷ trước, khi mà người dẫn vẫn còn sống dưới lòng hồ sông Đà, đất đai thiên nhiên trù phú, cái tên đó đã được hình thành.

Câu chuyện bắt đầu từ khi cần có một cái tên mới để đặt cho một vùng hành chính mới được sáp nhập. Khi đó, người dân của các cụm nhỏ tranh luận rất gay gắt để bảo vệ tên làng của mình. Cuộc tranh luận dường như chẳng có hồi kết khi đến 3 ngày sau cái tên làng vẫn chưa thấy đâu. Thế rồi, sau 3 ngày, một hòn đá rất to từ trên đỉnh đồi rơi xuống và nằm ngay tại ranh giới giữa 2 làng. Người dân thấy vậy bền lấy luôn tên Đá Bia đặt tên cho làng.

Bây giờ hòn đã đó đã nằm dưới lòng hồ vĩnh viễn nhưng bà con vẫn sử dụng cái tên đó cho nơi ở hiện tại, kể cả khi giờ đây tên gọi này không còn nằm trong phân cấp hành chính chính thức. (Năm 2019, nơi này cùng xóm bên cạnh sáp nhập, gọi tên là xóm Đức Phong).

3.2. Cuộc di cư thế kỷ

Trước khi thủy điện Hòa Bình được xây dựng, mảnh đất của người dân dưới lòng hồ rất trù phú. Theo sự phát triển kinh tế của đất nước, người Mường Ạu Tá tại đây cũng như những cụm dân cư khác ở Mó Hém, ở phải bỏ mảnh đất mà mình đã sinh sống để chuyển lên cao hơn, tránh nước ngập. Cuộc di cư này thường được gọi tên khác là di vén. Người xưa thống kê lại rằng phải chuyển mất 3 lần, bà con mới có chỗ ở cố định như ngày hôm nay.

Khi lên đến khu vực cao hơn, cuộc sống quả thực rất khó khăn. Người dân bị mất hết ruộng đất canh tác. Đất đồi núi thì lẫn sỏi đá, lại dốc, khó để trồng ngô, trồng lúa. Thế rồi, vài người cũng bỏ xứ mà đi vào Tây Nguyên theo chương trình Di dân Kinh tế mới. Những người còn lại bắt đầu xoay sở cho một cuộc sống mới.

Được sự hỗ trợ từ chương trình phủ xanh đất trống đồi trọc, rừng luồng đã được trồng và giao cho bà con quản lý. Đây được coi là nguồn sinh kế mới thay thế cây lương thực. Ngoài ra, với lợi thế lòng hồ, bà con bắt đầu học cách nuôi cá lồng. Thương hiệu cá sông Đà giờ đây trở thành một đặc sản nổi tiếng. Trước khi du lịch đến đây, cây luồng và cá lồng chính là 2 nguồn thu nhập chính của bà con.

rsz 06 1024x668 - Đá Bia - Vẻ đẹp Mường Ạu Tá
Hoạt động nuôi cá lồng (Ảnh: AOP)

3.3. Nguồn gốc sâu xa của cái tên Ạu Tá

Người Mường Ạu Tá tại Đá Bia luôn mang câu chuyện tổ tiên của mình để kể với từng du khách. Đây vừa là niềm tự hào của người Mường Ạu Tá, cũng là một điều thú vị mà du khách luôn luôn muốn tìm hiểu.

Vài người cũng đã nhầm khi gọi nhóm người này là Ao Tá hay Au Tá. Nhưng cái tên Ạu Tá mới là chuẩn, dịch sang tiếng Kinh nghĩa là “Ông Nội”. Câu chuyện về nguồn gốc của người Mường Ạu Tá, xin phép được giữ lại để những người dân tự kể về chính mình. (Xem thêm tại đây!)

Không ai chắc chắn về địa bàn cư trú ngày xưa cũng như việc ngày nay còn bao nhiêu người nhận mình là người Mường Ạu Tá. Nhưng câu chuyện này thì vẫn được lưu truyền trong cộng đồng Mường Ạu Tá qua các thế hệ.

3.4. Sao người Mường ở Đá Bia mặc đồ lạ thế?

Đấy là câu hỏi của rất nhiều du khách. Những bộ trang phục truyền thống được du khách nhận xét giống với dân tộc khác. Chính bản thân Hưng cũng có thắc mắc khi nhìn thấy bộ đồ này lần đầu tiên.

Bộ đồ nguyên thủy của người Mường Ạu Tá chỉ dành cho những dịp lễ quan trọng. Còn ngày thường, họ mặc bộ đồ có một chút lai với dân tộc Tày, Thái. Tuy nhiên, những chi tiết đặc trưng của người Mường như váy đen, cạp thổ cẩm, xà tích,… vẫn được giữ nguyên

Hưng và chị Trang đã từng làm một clip phân biệt người Mường Ạu Tá với các nhánh Mường khác. Trong đó, phần trang phục được đề cập rất chi tiết. Các bạn có thể xem thêm dưới đây nhé.

3.5. Văn hóa Mường Ạu Tá được tôn vinh

Người dân ở đây từng nói, nhờ ơn du lịch mà những giá trị văn hóa của họ được phục dựng, bảo tồn và phát triển.

Quán tự giác là một “cửa hàng không người bán” của người Mường vào những năm 60 – 70 của thế kỷ trước. Người bán chỉ cần để hàng và niêm yết giá, người mua lấy hàng và bỏ tiền vào giỏ. Tất cả đều được thực hiện mà không có sự giám sát của con người. Do việc di vén lòng hồ, người dân đã quên mất rằng mình có một “sản phẩm văn minh” đến như thế cho đến khi nó được phục dựng lại để giới thiệu cho khách du lịch.

rsz img 4490 1024x768 - Đá Bia - Vẻ đẹp Mường Ạu Tá
Quán tự giác ở Đá Bia (Ảnh: AOP)

Món bánh ốc hay bánh nẹt là những món ăn quá đỗi bình thường với người Mường. Nhưng với du khách, đây là những đặc sản hiếm thấy ở nơi khác. Du khách có thể cùng với bà con làm ra những món bánh cho bữa sáng hoặc bữa ăn phụ.

Và còn có rất nhiều những giá trị văn hóa truyền thống đang được lan tỏa đến nhiều du khách như tục thờ nước, phong tục cưới xin, tang ma, ngày lễ Tết,…

4. Gợi ý lịch trình khám phá Đá Bia 2 ngày – 1 đêm

Ngày 1:

  • Sáng: Di chuyển đến Đá Bia. Nghỉ ngơi và ăn trưa.
  • Chiều: Tham quan quanh làng. Hướng dẫn viên giới thiệu về các nét văn hóa của người Mường Ạu Tá. Thăm lồng cá và tham gia hoạt động chèo kayak
  • Tối: Thưởng thức văn nghệ hoặc học làm bánh ốc.

Ngày 2:

  • Sáng: Ăn sáng. Du khách có thể thuê thuyền đi ngắm cảnh lòng hồ sông Đà hoặc tắm suối. Ăn trưa.
  • Chiều: Nghỉ ngơi. Rời Đá Bia. Kết thúc hành trình.
IMG 2701 2 1024x683 - Đá Bia - Vẻ đẹp Mường Ạu Tá
Thử sức chèo kayak (Ảnh: Trang Su Su)

Ngoài lịch trình gợi ý tại Đá Bia, du khách có thể kết hợp tham quan xóm Sưngtrải nghiêm hoạt động trekking. Thời gian, cách thức di chuyểnnhững chuẩn bị trước chuyến đi đã được đề cập ở những bài viết trước.

Còn rất nhiều điều để nói về nơi này. Nhưng Hưng xin phép dừng bài viết tại đây. Nếu bạn có những cảm nhận gì về nơi đây, cùng chia sẻ với mọi người nhé. Hẹn gặp lại trong các bài viết tiếp theo!

4 Replies to “Đá Bia – Vẻ đẹp Mường Ạu Tá”

  1. Mới nghe đến địa danh này đó nhe bạn, rất đẹp và hoang sơ, hẹn một ngày không xa sau khi Covid lắng xuống, Zai Tri sẽ đến cùng bạn, nhớ dắt mình trải nghiệm khám phá và đồng hành cùng nhé

    1. Rất vui khi Zai Tri TV ghé thăm Nhà của Hưng. Hẹn gặp bạn vào một ngày không xa. Cảm ơn bạn rất nhiều!

  2. […] ra, các bạn có thể kết hợp di chuyển đến Đá Bia, Mó Hém hoặc Ké để trải […]

Trả lời